MS Abbekerk

Nederlands or English

After arriving at Tjilatjap we found the harbour brimful of ships. Large freighters, a couple of small passenger ships and a number of Navy vessels of differing nationalities. This time no anchorage a long way from the action but right on the wharf. This typified the distressed situation very well. Without waiting the hatches were opened and in great haste the ammunition was being unloaded. At the same time a gang of workers came aboard who, clearly in great haste, started to build a long row of latrines along the railing above a wide gutter which led overboard. In addition they brought kitchen materials and food on board.
It was not long before we were told what we could expect. We were being prepared as an evacuation ship for the personnel of the forces. Army, Airforce and Navy of al different nations were to be ferried to Australia. We thought you need an entire fleet for this and could not wait to see it. In the meantime we saw ships coming and going. The departing ships loaded to the hilt with refugees. One day all Navy vessels which were in the harbour left. Later we found out they had sailed to the Java Sea where on 28th February and 1st March they did battle with the Japanese fleet and suffered severe losses.
On 27th February, the day before the battle, all the ships in the harbour were ordered to leave for either Ceylon or Australia by evening. This created a greaturgency, not only for the people unloading the ammunition but more so for the refugees who were still on the way to our ship.
The unloading of the ammo was stopped. We found that the bottom holds were still loaded to the top. The hatches could just be closed without divulging what was underneath. During the day the men came aboard, a more diverse lot I have never seen. Aircraft crews still wearing their thick woollen jackets, a few high and a lot more lower officers, soldiers and sailors both with and without weapons and then some civilians many with worried and tired faces. Well what do you expect?
Most had left family behind and all faced a dangerous and uncertain future. They were spread over the entire length of the ship as well as in the top holds; everybody was given a camp bed. For most it was not easy. They had to leave, unprepared and hastily, very familiar surroundings and were literally plonked into the hold of a freighter. Not a particularly well placed area to escape from in case of an emergency.
And that day, at a snails pace, a total of 24 big and small ships amongst which were the “Zaandam” and the “Jagersfontein” departed from the Tjilatjap harbour with the knowledge that the sea between them and their destination was infiltrated with Japanese warships, aircraft carriers and many submarines. The Captains had to decide their own course to steer and in the engine room the engines were stretched to the limits. None of the passengers knew that in the bottom hold there were a couple of thousand tons of ammunition. I believe that every member of the crew found it better not to speak about it and as far as I know we did not speak about the unbelievable number of “S.O.S” signals we received from ships sailing in our vicinity. All were about attacks from surface ships and submarines. Will this mess never end?
More than ever did I realize that working in the engine room during wartime one never got used to the fact that you could hear or see nothing of what was happening outside. Particularly if you were aware that not too far away somebody could be ready to push a button to release a bomb, torpedo or grenade at your ship. After one’s watch going topside you could still be blown up every second during the day or night. Nevertheless I was happy every time I finished my watch. It was difficult to be happy thinking about our cargo; I thought everybody was of the same opinion.
A day later we got a diversion in the form of a Japanese single engine aircraft, which quite clearly was observing us and sending our position to the closest warship or aircraft carrier. What a pity that we did not have our anti aircraft guns anymore. All the people on board were now on deck. They were shooting with rifles and even handguns. A lot of noise but of course no results, the aircraft turned and disappeared not because of the firing but the pilot had seen enough. What to do now? From the bridge we were asked to get a little more speed from the engines which we did.
At sundown the Captain ordered a substantial change in direction. At sun up the following morning the bow of the ship was still slicing through the water at full speed. This and the knowledge that we had covered a good many miles gave us renewed hope. Of course there could be no certainty because “SOS” signals were still coming in regularly.
And so we safely reached AUSTRALIA and the harbour of Perth called Fremantle.

<< previous chapter —————————————————————————–-next chapter >>

Te Tjilatjap aangekomen bleek dat deze haven barstensvol schepen lag. Grote vrachtvaarders, een paar kleinere passagiersschepen en een stel oorlogsschepen van diverse nationale pluimage.
Deze keer geen ankerplaats ver weg van het gewoel, maar direct aan de kade. Dit gaf de noodsituatie wel zeer helder weer. Zonder veel dralen werden de luiken geopend en met grote haast werd gestart met het lossen van de munitie.
Tevens kwam er werkvolk aan boord die, met duidelijk grote haast, aan dek langs de railing een hele rits latrines begonnen te bouwen boven een lange vrij brede goot die op het laatst uitmondde buitenboord. Voorts werd er nog wat keukenmateriaal en voedsel gebracht. Al snel werden we op de hoogte gebracht van wat ons nu weer te wachten stond. We werden klaar gemaakt om als evacuatieschip krijgsmachtonderdelen bestaande uit landmacht-, luchtmacht- en zeemachtpersoneel van allerlei naties, die overbodig waren geworden, over te zetten naar Australië. We dachten wel dat je daar eigenlijk een hele vloot voor nodig had. We waren zeer benieuwd en het kon ons allemaal niet vlug genoeg gaan.
Intussen zagen we schepen komen en gaan. De gaande schepen meestal afgeladen met vluchtelingen. Bij de gaande schepen waren op zekere dag alle oorlogsschepen die in de haven lagen en, naar later bleek naar de Java Zee opstoomden, waar men op 28 februari en 1 maart 1942 slag leverde met de Japanse vloot. Dit om weer eens een datum te kunnen noemen.
Op 27 februari werd aan alle binnen liggende schepen order gegeven om in de avond te vertrekken naar Ceylon of Australië. Dat was haasten geblazen, niet alleen voor de mensen die de munitie losten maar ook voor een groot gedeelte van de vluchtelingen die nog onderweg waren naar onze boot.
Het lossen van de munitie werd gestopt. Het bleek dat over het geheel genomen de onderste ruimen nog tot aan de luiken vol zaten. De luiken konden nog net gesloten worden zonder dat er iets zichtbaar was van de lading.
In de loop van de dag kwamen de mannen aan boord. Een gevarieerder stel had ik nog nooit gezien. Vliegtuigbemanningen met nog dik gevoerde jacks aan, een paar hoge en nog meer lagere officieren, soldaten en matrozen bewapend en ongewapend en nog wat burgers en buitenlui. Velen met zeer bezorgde en tevens vermoeide trekken op het gelaat. Wat wil je, de meesten lieten een gezin achter en de toekomst voor allen was zeer ongewis. Ze werden over de gehele lengte van het schip verdeeld en in de bovenste ruimen ondergebracht. Zeker weten doe ik het niet, maar ik geloof wel dat ieder een veldbed mee kreeg. De meesten hadden het natuurlijk niet gemakkelijk. Ze hadden op een wel zeer ruwe manier, en totaal onvoorbereid, een heel vertrouwde omgeving moeten verlaten en werden letterlijk in de ruimen van een vrachtschip gestuwd. Niet bepaald een ruimte waar je gemakkelijk uitkomt in geval van nood.
En zo ging, in slakkengang, nog dezelfde dag een 24-tal grote en kleinere schepen waaronder de “Zaandam” en de “Jagersfontein” het Tjilatjapse zeegat uit met de wetenschap dat de zee die Java scheidde van Australië geïnfiltreerd was met Japanse oorlogs- en vliegdekschepen plus nog vele onderzeeboten. Elke kapitein mocht zijn eigen weg bepalen en in de machinekamer werden de motoren nog een tandje extra bijgezet.
Niemand van de passagiers wist dat in de onderste ruimen een paar duizend ton munitie lag.
Ik geloof dat elk bemanningslid het maar het beste vond dat ze het niet te weten kwamen en er werd dan ook nooit over gesproken, en zover ik weet, ook niet over de verbijsterende hoeveelheid ‘s.o.s’. oproepen die schepen om ons heen uitzonden. Allemaal wegens aanvallen van oppervlakteschepen en torpederingen. Houdt die rotzooi nou eens nooit op?
Meer dan ooit had ik het gevoel dat werken in oorlogstijd in de machinekamer, waar je dus niets kon horen of zien van wat zich in de buitenlucht afspeelde, een baan is die je nooit gewend raakt.
En dan vooral als je weet dat er ergens, op enige afstand van het schip, waarschijnlijk iemand klaar staat om op een knop te drukken om een bom te laten vallen of een torpedo of een granaat af te vuren. Kwam je boven, klaar met werken, dan kon je ook nog elke seconde van de dag en de nacht opgeblazen worden.
Elke keer was ik weer blij als mijn wacht er opzat. Maar ja wat heet blij als je dacht aan de lading. Ik denk dat iedereen er wel zo over dacht.
Toch kwam er een dag later nog wat afleiding in de vorm van een Japans eenmotorig vliegtuigje (een verkenner ) die ons, en dat was duidelijk, observeerde en zijn bevindingen over seinde naar het dichtst bij zijnde oorlog- of vliegdekschip.
Wat jammer dat we onze luchtafweerkanonnen niet meer hadden. Al het volk aan boord stond nu aan dek. Er werd geschoten met alle geweren en revolvers die er waren. Ja zelfs het 10 cm anti-duikbootkanon werd in stelling gebracht en een paar maal afgeschoten. Veel herrie en geen resultaat natuurlijk, maar toch, het vliegtuigje zwenkte af en verdween. Niet vanwege het vuur maar de piloot wist genoeg denk ik. Wat nu? Er werd door de brug nog wat meer van de motoren gevraagd, hetgeen werd gegeven.
Toen het donker werd gaf de Kapitein order voor een flinke koersverandering en toen de volgende morgen, bij het gloren van de dag, de boeg van het schip nog volle kracht door het water kliefde, plus de wetenschap dat we een behoorlijk aantal mijlen hadden afgelegd, kregen we een beetje hoop. Zekerheid was er natuurlijk nooit want de s.o.s. seinen kwamen regelmatig binnen.
Toch bereikten we uiteindelijk Australië en wel bij de haven van Perth.

<< vorig hoofdstuk ——————————————————————–volgend hoofdstuk >>